Na današnji dan prije 26 godina, 5. oktobra 2000. godine, Beograd je svjedočio jednoj od najznačajnijih promjena u političkoj historiji Srbije. Ulice glavnog grada ispunile su desetine, prema različitim procjenama, i stotine hiljada građana, koji su se okupili da brane izbornu volju naroda i okončaju vlast Slobodana Miloševića.
Ovaj događaj označio je kraj jedne ere, koja je od devetdesetih godina do tada ostavila dubok trag širom bivše Jugoslavije, uključujući ratove, masovna stradanja, sankcije i ekonomsku krizu, kao i godine života pod pritiskom represije i propagande režima. Milošević, koji je tada bio predsjednik Savezne Republike Jugoslavije, suočio se s masovnim nezadovoljstvom građana koji više nisu bili spremni na šutnju.
Neposredni uzrok pobune bio je izborni poraz. U prvom krugu predsjedničkih izbora, održanih 24. septembra 2000., Vojislav Koštunica, kandidat Demokratske opozicije Srbije, osvojio je više od polovine glasova prema nezavisnim prebrojavanjima. Ipak, vlast je odbila priznati njegovu pobjedu i najavila drugi krug izbora, što je dovelo do poziva opozicije za generalni štrajk i masovne proteste.
U ranim jutarnjim satima 5. oktobra, Beograd su preplavili kolone automobila, autobusa i kamiona iz gotovo svih dijelova Srbije. Policija je pokušavala osujetiti demonstrante postavljanjem barikada i upotrebom suzavca, ali je masa nastavila da raste. U jednom trenutku, protest nije više ličio na običan politički skup – Beograd je bio preplavljen ljudima.
Demonstranti su osvojili zgradu Savezne skupštine, a zgrada Radio-televizije Srbije je zapaljena. Tokom dana policijske snage su počele da se povlače, a neki od policajaca odbili su da interveniraju protiv demonstranata. Nažalost, događaji su imali i svoju cijenu – dvije osobe su izgubile život, dok je 65 ljudi povrijeđeno.
Slobodan Milošević je 6. oktobra priznao poraz na izborima, a Vojislav Koštunica je dan kasnije položio zakletvu kao predsjednik SRJ. Ovaj trenutak mnogi građani Srbije su doživjeli kao završetak teškog poglavlja. Vjerovalo se da afira odlazak Miloševića označava početak demokratskih promjena i slobodnijih institucija, kao i obračun s naslijeđem ratnih godina.
Međutim, očekivane promjene nisu se dogodile onako kako su mnogi zamislili. Demokratska opozicija ubrzo se počela raspadati, a Zoran Đinđić, jedan od ključnih figura promjena, ubijen je 12. marta 2003. godine. Milošević je uhapšen i izručen Haškom tribunalu, gdje je procesuiran za genocid, ratne zločine i zločine protiv čovječnosti, ali nije dočekao presudu, umirući 11. marta 2006. godine u pritvoru.
Unatoč svim nevoljama, 5. oktobar ostaje simbol trenutka kada su građani, nakon godina straha i represije, ustali i rekli “dosta”. Danas, 26 godina kasnije, postavlja se pitanje ne samo kako je Milošević pao, već i zašto su nade koje je taj pad donio tako brzo počele blijedjeti.
Bosanski.info
