Ispod današnjih naselja Vihovići, Rudnik, Cim i Avenija u Mostaru nekada se prostirala opsežna mreža rudarskih i odvodnih rovova, čija lokacija može se prikazati putem stručne karte nekadašnjeg Rudnika uglja Mostar. Ovaj dokument ukazuje na to da je jezero u Vihovićima samo manji dio daleko većeg rudarskog sistema koji je decenijama oblikovao područje koje se kasnije razvilo u urbano naselje.
Karta, označena kao „Pregledna karta rudnika 2003. god. s položajem rovova za odvodnju“, objavljena je u stručnom radu koji se bavi odvodnjom podzemnih voda iz bivšeg rudnika. Na njoj su jasno označeni razni rovovi, uključujući Rov Orlac, Rov Dolovi, Neretvanski rov, Rov Bare i Rov Vihovići, kao i nekadašnja deponija jalovine, prometnice i rudarski objekti, čime se prikazuje granica eksploatacije uglja.
Jedan od najznačajnijih zaključaka iz karte je opsežnost rovova. S obzirom na to da se neki od njih protežu od Vihovića do Rudnika, Avenije i Neretve, postaje jasno da je nekadašnji rudarski kompleks bio znatno veći od površinskog kopa i jezera koje Mostarci poznaju danas. Rovovi su imali ključnu ulogu ne samo u vađenju uglja, već i u odvodnji podzemnih voda, koje su predstavljale stalnu prijetnju za sigurnost radnika i opremu.
Nakon zatvaranja rudnika i prekida održavanja odvodnog sistema, dio podzemnih i oborinskih voda ostao je u napuštenom površinskom kopu, što je doprinijelo formiranju današnjeg jezera. Eksploatacija uglja u Mostaru trajala je više od stotinu godina, počevši 1881. godine. Prvobitni radovi fokusirali su se na površinske izvore uz Neretvu, dok je ozbiljnija podzemna proizvodnja nastavljena tokom narednih decenija.
Jedno od ključnih razdoblja za rudnik bilo je otvaranje Stare jame 1919. godine, nakon čega su se otvarali novi hodnici i pravci odvodnje. Površinski kop Vihovići otvoren je 1963. godine, što je rezultiralo prebacivanjem značajnog dijela proizvodnje na otvoreni prostor. Tokom svog rada od 1919. do ranih devedesetih godina, rudnik je ukupno proizveo oko 11 miliona tona uglja, od čega je 3,5 miliona tona izvađeno u kopu Vihovići.
Rudnik nije bio samo industrijsko postrojenje, već i bitan dio života generacija mostarskih porodica i razvoj zapadnog dijela grada. Danas se naselje Rudnik predstavlja kao jedan od najočitijih tragova tog perioda. Područje nekadašnjeg rudarskog kompleksa prostire se na otprilike 58 hektara i tokom vremena se približilo stambenim naseljima i infrastrukturi Mostara.
Iako karta iz 2003. godine nosi povijesnu vrijednost, ona ukazuje na potrebu pažljivog pristupa svim radovima na području Vihovića, Rudnika i drugih naselja, jer podzemna struktura može utjecati na stabilnost tla, planiranje gradnje, odvodne sisteme i sanaciju bivših rudarskih prostora. Važno je napomenuti da karta ne garantuje da su svi rovovi i dalje otvoreni, s obzirom da su tokom godina mogli biti zatrpani ili oštećeni građevinskim radovima.
Karta iz 2003. godine potvrđuje da ispod zapadnog Mostara postoji skrivena industrijska prošlost, čiji tragovi i dalje utječu na suvremeno življenje u gradu. Na površini su ostali samo jezero, izmijenjeni reljef i sjećanja porodica čiji su članovi radili u rudniku.
Bosanski.info
